Dolydd morwellt eang wedi'u darganfod yng Nghefnfor India trwy ddilyn trywydd môr-grwbanod gwyrdd â lloeren

Am y tro cyntaf mae ymchwil dan arweiniad Adran Fiowyddoniaeth Prifysgol Abertawe wedi canfod dolydd morwellt dŵr dwfn ar raddfa fawr yng nghanol cefnfor helaeth India trwy ddilyn trywydd symudiadau môr-grwbanod gwyrdd â lloeren.

Mewn astudiaeth newydd gan academyddion o Brifysgol Abertawe a Phrifysgol Deakin, a gyhoeddwyd yn y Marine Pollution Bulletin diweddar, adroddwyd sut yr aethpwyd ati i fonitro'r môr-grwbanod - sy'n chwilota ar forwelltau – gan ddilyn trywydd y rhywogaeth i draethell Great Chagos, strwythur cylchynys cyffiniol mwyaf y byd yng Ngorllewin Cefnfor India. 

Mae'r ardal hon yn gorwedd yng nghanol un o Ardaloedd Morol Gwarchodedig mwyaf y byd ac yn yr astudiaeth defnyddid SCUBA in-situ ac arolygon fideo wedi'u baetio i archwilio'r safleoedd lle mae'r môr-grwbanod yn treulio amser yn ystod y dydd. O ganlyniad, darganfuwyd dolydd morwellt monorywogaethol o Thalassondendron ciliatum ar raddfa fawr.

Mae'r cynefinoedd hyn yn hanfodol bwysig ar gyfer storio symiau enfawr o garbon yn eu gwaddodion ac ar gyfer cefnogi poblogaethau pysgod.

Mewn tri safle a oedd yn ymestyn dros 128 cilomedr o draethell Great Chagos, roedd morwellt yn gorchuddio rhannau helaeth o’r ardal (cyfartaledd o 74%) ar ddyfnderoedd o hyd at 29 metr.

Ar gyfartaledd roedd 11 o rywogaethau o bysgod yn y dolydd morwellt ym mhob safle, gyda chyfartaledd cymedrig o 8 i 14 o rywogaethau ar draws y tri safle.     

Dangosodd y canlyniadau helaethrwydd uchel o bysgod yn ogystal â siarc ysglyfaethus a gofnodwyd ym mhob safle ac o ystyried bod traethell Great Chagos yn estyn dros oddeutu 12,500 cilomedr a bod llawer o draethellau dwfn mawr tanddwr eraill yn bodoli ar draws cefnforoedd y byd, awgryma'r canlyniadau y gallai morwellt dŵr dwfn fod yn llawer mwy toreithiog nag y tybiwyd gynt.

Mae adroddiadau ynghylch dolydd morwellt yn y dyfnderoedd hyn gydag amrywiaeth eang o bysgod, wedi’u dominyddu gan y prif ysglyfaethwyr mawr, yn weddol gyfyngedig.

600 x 450

Meddai Dr Nicole Esteban, Cymrawd Ymchwil yn Adran Fiowyddorau Prifysgol Abertawe:

"Dengys ein hastudiaeth sut y gall dilyn trywydd anifeiliaid morol mawr chwarae rôl ddefnyddiol wrth helpu i adnabod cynefinoedd morwellt a oedd yn anhysbys o'r blaen.

"Rydym yn gobeithio dod o hyd i ardaloedd eraill o gynefinoedd morwellt allweddol yng Nghefnfor India trwy ymgymryd ag ymchwil newydd ar ddilyn trywydd môr-grwbanod â lloeren yn fuan."

Meddai Dr Richard Unsworth, o Adran Fiowyddorau Prifysgol Abertawe:

"Mae morwelltau'n ei chael hi'n anodd byw mewn dyfroedd dwfn gan fod angen golau uchel arnynt, ond yn nyfroedd tryloyw Chagos mae'r cynefinoedd hyn yn ffynnu.

"Gan fod y cynefinoedd hyn dan fygythiad o gwmpas y byd, mae'n wych dod ar draws enghraifft berffaith o sut y dylai dolydd morwellt edrych."

Arweiniwyd yr ymchwil hon gan yr Adran Fiowyddorau ym Mhrifysgol Abertawe, ar y cyd ag ymchwilwyr ym Mhrifysgol Deakin.