Mis ar len iâ'r Ynys Las: gwyddonydd o Abertawe'n astudio cyfraniad yr Ynys Las at godi lefel y môr

Bydd yr Athro Siwan Davies o Brifysgol Abertawe, un o arbenigwr blaenllaw'r byd ar newid yn yr hinsawdd, yn treulio'r pedair wythnos nesaf gyda thîm o ymchwilwyr yn yr orsaf wyddoniaeth ryngwladol ar len iâ'r Ynys Las, lle byddant yn drilio'n ddwfn i'r iâ i ddeall hanes hinsawdd.

Nod Prosiect Craidd Iâ Dwyrain yr Ynys Las (EastGRIP) yw drilio 2,550m drwy'r llen iâ i'w gwaelod, drwy lif iâ gogledd-ddwyrain yr Ynys Las. Mae llifoedd iâ yn gyfrifol am ddraenio rhan sylweddol o len iâ'r Ynys Las, ac mae'r ymchwilwyr yn chwilio am wybodaeth sylfaenol a newydd am ddeinameg llif iâ, a thrwy hynny wella dealltwriaeth o sut y bydd llifoedd iâ yn cyfrannu at newid lefel y môr yn y dyfodol.

Bydd y craidd hefyd yn darparu cofnod newydd o'r hinsawdd yn y gorffennol o ran gogledd-ddwyreiniol llen iâ'r Ynys Las. Gan weithio 11 awr y dydd, bydd yr Athro Davies, sy’n adnabyddus i wylwyr S4C fel cyflwynydd y rhaglen Her yr Hinsawdd, yn rhan o dîm sy'n torri ac yn paratoi'r craidd iâ a ddriliwyd yn barod i'w dosbarthu i ymchwilwyr mewn nifer o labordai ledled y byd er mwyn llunio hanes manwl hinsawdd dros y 25,000 o flynyddoedd diwethaf. Caiff yr iâ ei ddadansoddi ar gyfer nwyon tŷ gwydr, cyfansoddiad cemegol a chynnwys dwst, a bydd yr Athro Davies yn canolbwyntio ar ludw folcanig o ffrwydradau hynafol wedi'u cadw yn yr iâ. Bydd y lludw yn helpu i ddyddio'r craidd iâ.

Yr Athro Siwan Davies

Arweinir y prosiect gan Ganolfan Iâ a Hinsawdd Denmarc, gyda chymorth yn yr awyr gan awyren sgïo Hercules yr Unol Daleithiau, a reolir drwy Swyddfa Rhaglenni Pegynol yr Unol Daleithiau, y Sefydliad Gwyddoniaeth Cenedlaethol.

Yn 2009, ymunodd Siwan â gwyddonwyr o 14 gwlad arall i adfer yr iâ hynafol trwy dyllu craidd yng Ngogledd Orllewin yr Ynys Las fel rhan o brosiect Tyllu Iâ Eemiaidd Gogledd yr Ynys Las (NEEM).

Meddai'r Athro Davies: "Mae'n fraint anferth cyfrannu at y prosiect hwn, ac rwy'n edrych ymlaen at brofi bywyd yn y gornel anghysbell hon o'r Ynys Las. Mae'r gwersyll wedi'i adeiladu'n arbennig ar gyfer y gwaith hwn, ac mae'n drawiadol tu hwnt. Bydd y diwrnodau gwaith yn hir, bydd y tymheredd yn debygol o amrywio rhwng -20°C a -10°C, ac fe allai'r 24 awr o haul y dydd ar y lledred uchel hwn achosi problemau cysgu. Mae'n brofiad unigryw! Rwy'n edrych ymlaen at gwrdd â'r ymchwilwyr o ledled y byd y byddaf yn byw ac yn gweithio gyda nhw am y mis nesaf. Y gyfeillach sy'n ei wneud yn brofiad mor arbennig!"

Bydd yr Athro Davies yn dogfennu ei thaith ar Twitter: @siwanmdavies.