Ymchwilwyr o'r Brifysgol yn darganfod rhywogaeth neidr wenwynig newydd

Mae ymchwilwyr yng Ngholeg Gwyddoniaeth Prifysgol Abertawe yn rhan o dîm rhyngwladol sydd wedi darganfod rhywogaeth neidr wenwynig newydd yn Awstralia.

Weipa bandy bandyMae'r Vermicella parscauda (Weipa bandy-bandy) yn neidr fach (50cm-100cm) â bandiau du a gwyn a geir yn Awstralia yn unig.  Mae'n perthyn i grŵp o nadroedd gwenwynig sy'n cael eu hadnabod fel elapidau tyrchol. Ond er ei bod yn rhan o deulu gwenwynig iawn, sy'n cynnwys cobraod a'r taipanod Awstralaidd drwg-enwog, nid yw'r rhywogaeth hon yn beryglus i bobl ac mae'n bosib y gallai ei gwenwyn gynnwys rhinweddau meddyginiaethol.

Mae Dr Kevin Arbuckle yn arwain yr elfen dadansoddi data o'r ymchwil yn Abertawe.  Meddai: "Rydym ar ben ein digon ein bod wedi darganfod y rhywogaeth newydd hon.  Ar ôl dadansoddi'r data moleciwlaidd, daethom i'r casgliad ein bod, mewn gwirionedd, wedi darganfod rhywogaeth tra gwahanol i rai'r teulu bandi-bandi a oedd yn adnabyddus i ni o'r blaen.

Gellid dweud mai neidr wenwynig arall yw'r peth olaf sydd ei angen ar Awstralia ond, fel mae Dr Arbuckle yn ei nodi, gallai'r rhywogaeth newydd hon gynnig buddion arbennig.  "Oherwydd eu cynefinoedd cudd, eu maint bach a'u gwenyn nad yw'n beryglus iawn i bobl, nid yw'r rhywogaeth hon yn fygythiad i ni.  Yn wir, wrth i ni ymchwilio i wenwyn y rhywogaeth newydd hon, gallwn ddarganfod bod gan ei gymysgedd cymhleth o gemegau â phriodweddau biolegol actif y potensial i arwain at ddatblygu cyffuriau sydd o fudd i iechyd dynol". 

Darganfuwyd y rhywogaeth Weipa bandy-bandy yn ystod taith maes i Benrhyn Cape York yn 2014 gan ddau aelod o'r tîm ymchwil a gredai fod y rhywogaeth yn wahanol i rai eraill yn y teulu.  Yn ystod taith arall yn 2016, daeth aelod arall o'r tîm ar draws enghraifft arall o'r nadroedd hyn - arwydd nad oedd yr un gyntaf yn unigolyn anarferol, ond y gallai gynrychioli rhywogaeth newydd.  Casglwyd samplau genetig newydd a data morffolegol ar gyfer yr unigolion hyn a'u cymharu â phob rhywogaeth bandi-bandi arall.  Wedyn, tasg Dr Arbuckle oedd defnyddio'r data genetig a phrofi a oedd y sbesimenau newydd yn cynrychioli rhywogaeth newydd ag esblygiad unigryw a'i chymharu â rhywogaethau adnabyddus.

Efallai nad yw'r rhywogaeth newydd yn fygythiad i bobl ond, yn anffodus, nid yw'r gwrthwyneb yn wir: "Er ei bod newydd ei darganfod, mae'r rhywogaeth newydd eisoes yn wynebu bygythiad sylweddol drwy'r effaith ar ei chynefinoedd oherwydd gweithgareddau mwyngloddio. Mae'n debygol y caiff ei chategoreiddio'n rhywogaeth mewn perygl, neu hyd yn oed mewn perygl difrifol, yn dilyn gwerthusiad ffurfiol.

Adnabod y rhywogaeth yw'r cam cyntaf tuag at wneud ymdrechion i'w chadw, ac mae'n cynnig dadl gref dros gyfyngu ar y mentrau mwyngloddio sy'n bygwth ei chynefin ar hyn o bryd.

Mae'r papur sy'n manylu ar hanes darganfod y Weipa bandy-bandy wedi cael ei gyhoeddi yn y cyfnodolyn Zootaxa.

Llun credyd: Dr Freek Vonk