Hanesydd Prifysgol Abertawe yn archwilio perthynas hanesyddol Cymru â Lloegr mewn cyfres newydd ar y BBC

Bydd yr Athro Martin Johnes, athro hanes ym Mhrifysgol Abertawe, yn herio rhai o'r syniadau mwyaf sylfaenol am berthynas hanesyddol Cymru â Lloegr a'i lle yn y byd mewn cyfres newydd ar y BBC, Wales: England’s Colony?

Yr Athro Johnes ysgrifennodd y gyfres ddwy ran, ac ef fydd yn ei chyflwyno. Caiff ei darlledu ar 11 a 18 Mawrth am 9pm ar BBC Two Wales. Mae'r gyfres wedi'i chynllunio i ysgogi trafodaethau ynghylch stori gorffennol Cymru, a bydd hefyd yn herio'r gynulleidfa i feddwl o'r newydd am ddewisiadau cyfansoddiadol Cymru yn y dyfodol ar ôl gadael yr Undeb Ewropeaidd.

Professor Martin Johnes

Gan ganolbwyntio ar sut mae perthynas Cymru â Lloegr wedi ffurfio datblygiad y genedl a sut mae Cymru yn gweld ei hun, bydd y rhaglenni'n adrodd hanes perthynas annifyr ac anghyfartal rhwng dwy genedl sy'n byw ochr yn ochr. Mae'n archwilio stori Cymru o'i chread hyd y presennol, gan archwilio digwyddiadau allweddol megis goresgyniad yn yr Oesoedd Canol, datblygu diwydiannol, Brad y Llyfrau Gleision, terfysgoedd hiliol 1919 a boddi Cwm Tryweryn.

Dadleua'r Athro Johnes fod y goresgyniad a'r gormesu yn yr Oesoedd Canol yn golygu mai Cymru oedd gwladfa gyntaf Lloegr, ond yn raddol dros amser cymododd Cymru ei hun â'r safle hwn, a daeth yn bartner ac yn fuddiolwr yn yr Ymerodraeth Brydeinig. Nid oedd undeb Cymru a Lloegr yn gydradd erioed, ond mewn democratiaeth mae Cymru'n rhydd i ddewis parhau i fod yn rhan o'r Deyrnas Gyfunol ai peidio.

Meddai'r Athro Martin Johnes: "Mae hanes yn ffurfio sut rydym yn meddwl am Gymru, ond mae ein gorffennol yn fwy cymhleth nag yr ydym yn aml yn ei ddeall. Rhan o broblem bresennol Cymru yw credu ein bod ni nawr a bob amser wedi bod yn ddioddefwyr, heb rym i weithredu a dewis ein dyfodol ein hunain."

Mae'r gyfres yn rhan o dymor The Changing Face of Wales ar raglenni teledu, radio ac ar-lein BBC Wales, sy'n edrych ar beth mae'n ei olygu i fyw yng Nghymru ac i fod yn Gymro mewn adeg o newid digynsail.

Y gwanwyn hwn, bydd BBC Wales yn cychwyn cyfres o bodlediadau hanes lle bydd yr Athro Martin Johnes yn trafod cwestiynau allweddol am hanes Cymru gyda'i westeion, megis a oedd Cymru erioed yn genedl annibynnol, ac a oedd glowyr Cymru yn radical mewn gwirionedd?


Wales: England’s Colony?

BBC Two Wales, 11 a 18 Mawrth, 9pm