Mae ffilm newydd sy'n cael ei chynhyrchu ar hyn o bryd yn ymdrin â hanes disgynyddion gweithwyr a ddaeth o Sbaen i gymoedd de Cymru ganrif yn ôl ac mae ymchwilydd o Brifysgol Abertawe'n ymgynghorydd ar y prosiect.

Roedd y gweithwyr Sbaenaidd, a hanodd yn bennaf o ogledd y wlad, yn cael eu cyflogi mewn ffowndrïau mwyn haearn a phyllau glo, a Merthyr, Abercraf a Chaerdydd oedd y prif ardaloedd lle buont yn ymgartrefu.

"Ym mis Mai 1900, daeth grŵp o ddynion i dde Cymru o Barrakaldo, Bilbao, er mwyn cael eu cyflogi yng gwaith haearn Dowlais. Roeddent wedi cael eu recriwtio oherwydd eu sgiliau trin haearn i lenwi swyddi a adawyd yn wag pan wirfoddolodd gweithwyr o Gymru am yr Ail Ryfel yn erbyn y Boeriaid (1899-1902). Nhw oedd y rhai cyntaf o lawer a ddaeth i Gymru dros y ddau ddegawd dilynol."

Bydd y ffilm, Hola Cymru, yn archwilio faint o ymdeimlad o hunaniaeth "Sbaenaidd" sy'n parhau heddiw ymhlith disgynyddion y gweithwyr hynny o Sbaen.

Mae Dr Stephen Murray, Cymrawd Ymchwil yng Ngholeg y Celfyddydau a'r Dyniaethau ym Mhrifysgol Abertawe, yn hanesydd sy'n gweithio gyda chynhyrchwyr y ffilm, Let's Get There Productions, cwmni annibynnol o Gaerdydd.

Mae Dr Murray yn gofyn: “Pa mor Sbaenaidd yw disgynyddion y gweithwyr gwreiddiol hynny?"

Dyma brif thema'r ffilm, ynghyd â'r atgofion a allai fod gan y grŵp hwn o hyd am eu cyndeidiau a fu'n rhan o'r gwasgariad gwreiddiol.

"Gwnaeth y Sbaenwyr ychwanegu eu hiaith, eu defodau a'u traddodiadau eu hunain at y cymysgedd cyfoethog sy'n sylfaen i ddiwylliant de Cymru. Mae eu disgynyddion yn parhau i gyfrannu'n sylweddol at fywyd cymunedol ym Merthyr, Dowlais ac Abercraf, gan gynnwys rôl bwysig wrth feithrin meddylfryd cosmopolitan, allblyg a goddefgar yr ardaloedd hynny.”

Fel mae un ysgrifennwr yn ei awgrymu, "po fwyaf rydych yn ei wybod am orffennol rhywun, mwyaf tebygol byddwch chi o ddeall pam maen nhw fel y maen nhw heddiw."

 Mae'r fersiwn derfynol yn cael ei chwblhau ar hyn o bryd a bydd ar gael i'w gwylio yn:

  • O'Neill's, 85-87 Stryd y Santes Fair, Caerdydd, ar 28 Awst am 19.00 (7pm)
  • Canolfan Celfyddydau  Chapter, Heol y Farchnad, Caerdydd, ar 9 Medi am 18.00 (6pm)
  • Llyfrgell Dowlais, Stryd yr Eglwys, Merthyr, ar 21 Medi am 13.00 (1pm) (lle i 50 o bobl yn unig). Caiff y ffilm ei dangos yn rhan o brosiect "Open Doors" Merthyr o'r enw: “In The Spanish Quarter: An Exploration of Spanish Heritage in Dowlais in the Twentieth century”

Huw Williams fydd yn tywys y daith gerdded a sgwrsio ar fore'r 21 o Fedi. Bydd hon yn dechrau am 10.30 ac yn para tua 30-40 munud. Wedyn, ceir amlinelliad o'r prosiect a'r hanes sy’n gefndir iddo. Bydd y rhan hon o'r dydd dan arweiniad Dr Stephen Murray.

Mae cyllid yn cael ei geisio i allu estyn y prosiect. Am ragor o wybodaeth, ebostiwch y cwmni cynhyrchu'n uniongyrchol  neu ewch i'r wefan.