Dolydd morwellt yn cefnogi pysgodfeydd mwyaf y byd

Mae ymchwil gwyddonol wedi'i arwain gan Dr Richard Unsworth ym Mhrifysgol Abertawe wedi darparu'r dystiolaeth feintiol fyd-eang gyntaf o rôl sylweddol dolydd morwellt wrth gefnogi cynhyrchiant pysgodfeydd y byd.

Seagrass supports fisheries

 

 

 

 

 

 

 

 

Mae'r astudiaeth yn darparu tystiolaeth bod pumed o bysgodfeydd mwyaf y byd, megis Penfras yr Atlantig a Morleisiad Alasga, yn dibynnu ar ddolydd morwellt iach. Dangosodd yr astudiaeth hefyd fynychder morwellt mewn cysylltiad â physgota yn fyd-eang.

Mae'r astudiaeth, a gynhaliwyd mewn partneriaeth â Dr Leanne Cullen-Unsworth ym Mhrifysgol Caerdydd a Dr Lina Mtwana Nordlund ym Mhrifysgol Stockholm, yn dangos am y tro cyntaf y dylid cydnabod a rheoli morwellt i gynnal a gwneud y mwyaf o'u rôl mewn cynhyrchiant pysgodfeydd byd-eang.

Meddai Dr Cullen-Unsworth: "Mae angen cau'r gagendor rhwng cadwraeth cynefinoedd arfordirol a rheoli pysgodfeydd i wneud y gorau o allu dolydd morwellt i gefnogi pysgodfeydd er mwyn iddynt allu parhau i gefnogi lles dynol."

Planhigion blodeuol morol yw morwellt, sy'n ffurfio dolydd helaeth mewn moroedd bas ar bob cyfandir ac eithrio Antarctica. Mae lledaeniad y morwellt, o'r rhynglanwol i ddyfnder oddeutu 60m mewn dŵr clir, yn golygu bod dolydd morwellt yn gynefin pysgota sy'n hawdd ei ddefnyddio.

Meddai'r prif awdur, Dr Richard Unsworth o Adran y Biowyddorau Prifysgol Abertawe: "Mae dolydd morwellt yn cefnogi cynhyrchiant pysgodfeydd byd-eang drwy ddarparu cynefin planhigfa ar gyfer stociau pysgod masnachol megis corgimychiaid teigr, cregyn tro, Penfras yr Atlantig a chwningod môr braith gwyn." Mae'r awduron hefyd yn esbonio sut mae morwellt yn cefnogi pysgodfeydd mewn cynefinoedd dŵr dyfnach a chyfagos drwy greu cynefin pysgodfa eang sy'n llawn ffawna a thrwy ddarparu cefnogaeth faethol i bysgodfeydd cyfagos. Mae morwellt hefyd yn cefnogi pysgodfeydd drwy hybu iechyd cynefinoedd cysylltiedig e.e. riffiau cwrel.

Seagrass supports fisheries

 

 

 

 

 

 

 

Cyhoeddwyd yr erthygl Seagrass meadows support global fisheries production am yr ymchwil heddiw yn Conservation Letters Open Access, yn archwilio'r cysylltiadau rhwng morwellt a physgodfeydd a'r angen am ymagwedd gyfannol at eu rheoli wedi'i llywodraethu ar lefelau lleol, rhanbarthol a rhyngwladol. Mae'r ymchwil yn cyflwyno cyfres o argymhellion ac arsylwadau sy'n berthnasol i bolisi sy'n cydnabod rôl morwellt mewn pysgodfeydd byd-eang.

  • Cynefin planhigfeydd morwellt ar gyfer stociau pysgod. Mae'r ymchwil yn amlygu'r angen i ymestyn ymchwil i gysylltiadau cynefin planhigfeydd â stociau pysgod aeddfed. Mae angen i strategaethau rhyngwladol graddfa fawr megis Polisi Pysgodfeydd yr Undeb Ewropeaidd gydnabod arwyddocâd dolydd  
  • Morwellt fel tiroedd pysgota allweddol. Mae dolydd morwellt yn darparu adnodd pysgodfa a ddefnyddir yn uniongyrchol gan bysgodfeydd crefftwrol a chynhaliaeth graddfa fach, yn ogystal â mentrau masnachol graddfa fawr, ond mewn sawl rhan o'r byd, yn aml nid yw pysgodfeydd mewn morwellt yn cael eu hadrodd na'u rheoleiddio, ac mae angen gwneud mwy i gofnodi'r adnodd gwerthfawr hwn, meddai'r cyd-awdur Dr Nordlund.
  • Mae morwellt yn darparu cynefin dŵr bas ar gyfer cynaeafu anifeiliaid di-asgwrn-cefn. Mae lloffa, sef pysgota mewn dŵr digon bas i gerdded ynddo, yn digwydd ledled y byd. Mae pysgodfeydd di-asgwrn-cefn morwellt yn darparu ffynhonnell protein hanfodol i rai o'r bobl fwyaf agored i niwed mewn cymunedau arfordirol trofannol, meddai Dr Nordlund. Mae gweithgarwch lloffa anifeiliaid di-asgwrn-cefn yn tyfu yn fyd-eang, ac er ei fod yn weithgaredd byd-eang sylweddol, yn aml ymhlith menywod a phlant, nid yw'n cael ei gynnwys mewn ystadegau pysgota fel arfer, ac anaml iawn y caiff ei ystyried mewn strategaethau rheoli adnoddau. Yn aml, ni chaiff ei adrodd, ei reoleiddio, neu mae'r orfodaeth yn wan. Mae angen ystyried y pysgota sylweddol ac eang hyn mewn cynlluniau rheoli lleol a rhanbarthol.
  • Cefnogaeth faethol morwellt i bysgodfeydd. Mae dolydd morwellt yn allforio llawer iawn o bethau byw, sylweddau organig a bio-màs anifeiliaid cysylltiedig. Gall hyn fod yn fantais i ystod o bysgodfeydd sy'n agos neu'n bell o'r lan. Gall morwellt hefyd gynnal gweoedd bwyd cyfan yn y dyfnfor gan helpu cynhyrchiant pysgodfeydd mwy.
  • Gwerth potensial dolydd morwellt o ran diogelwch bwyd. Mae gwerth potensial dolydd morwellt o ran cynnal diogelwch bwyd heb ei werthfawrogi o hyd, meddai'r cyd-awdur Dr Cullen-Unsworth. Yn benodol, mae bwlch rhwng manteision economaidd sylweddol planhigfeydd morwellt a lefelau isel ariannu a rheolaeth o ran atal diraddiad morwellt. Mae ymagweddau rheoli a modelu pysgodfeydd yn tueddu i beidio ag ystyried rôl weithredol morwellt arfordirol bas mewn cefnogi stociau pysgod.

Meddai'r Dr Unsworth: “Golyga lledaeniad arfordirol morwellt ei fod yn agored i lwyth o fygythiadau ar y tir ac yn y môr, megis dŵr ffo o'r tir, datblygu arfordirol, difrod badau a threillio. Mae morwellt yn dirywio'n gyflym yn fyd-eang, a phan gollir morwellt, mae tystiolaeth fyd-eang gref bod pysgodfeydd a'u stoc yn aml mewn perygl hefyd, gan achosi effeithiau economaidd negyddol difrifol. Er mwyn newid, rhaid i ymwybyddiaeth o rôl morwellt mewn pysgodfeydd byd-eang dreiddio'r maes polisi. Anogwn fod angen targedu rheoli morwellt er mwyn cynnal a gwneud y gorau o'u rôl mewn cynhyrchiant pysgodfeydd byd-eang.”