Mae ffensys pysgod mewn moroedd trofannol yn cael effeithiau trychinebus ar raddfa fawr

Mae ffensys pysgod enfawr, sy'n cael eu defnyddio'n helaeth mewn moroedd trofannol yn achosi difrod cymdeithasol, ecolegol ac economaidd sylweddol yn ogystal â bygwth bioamrywiaeth forol a bywoliaethau pobl, yn ôl astudiaeth newydd.

Mae ffensys pysgod yn fath cyffredin o gyfarpar pysgota traddodiadol sy'n cael eu hadeiladu’n rheolaidd â pholion mangrof a rhwydi sy'n ymestyn ar draws cannoedd o fetrau ac sy'n cael eu gosod yn lled barhaol mewn cynefinoedd bas.

Gan ddefnyddio dulliau ecolegol, cymdeithasol a synhwyro o bell, bu'r tîm ymchwil yn archwilio cynnwys ffensys pysgod dros 15 mlynedd ac yn asesu cyflwr iechyd cynefinoedd morwellt, mangrofau a rîff lleol.

Esboniodd Dr Richard Unsworth o Brifysgol Abertawe, un o awduron yr astudiaeth: "Mae'r ffensys hyn, sy'n cael eu defnyddio'n helaeth yn y Môr Tawel, yr Iwerydd a Chefnfor India, mor fawr y gellir eu gweld o'r gofod gan ddefnyddio Google Earth. Oherwydd nad ydynt yn ddetholus, maent yn dal dros 500 o rywogaethau, llawer ohonynt pan fyddant newydd gael eu geni neu sy'n destun pryder o ran cadwraeth. Nid yw'n syndod bod y pysgodfeydd hyn yn cael effaith drychinebus ar ecosystemau morol y trofannau, megis dolydd morwellt, mangrofau a riffiau cwrel.

"Dros gyfnod o 10 mlynedd, gwelwyd bod nifer y pysgod mewn riffiau lleol wedi haneru o ganlyniad i'r pysgodfeydd hyn. Yn aml, mae ymdrechion i reoli pysgodfeydd yn targedu cyfarpar pysgota masnachol a diwydiannol, a chaniateir defnyddio systemau mwy traddodiadol y cyfeirir atynt yn aml fel rhai 'cynaliadwy'. Mae'r gwaith hwn yn herio'r rhagdybiaeth honno."

A large fish fence used in IndonesiaEnghraifft o ffens pysgod sy'n cael ei ddefnyddio yn Indonesia. 

Meddai Dr Gabby Ahmadia o Gronfa Bywyd Gwyllt y Byd, sy'n un o awduron yr astudiaeth hon: "Mae'r astudiaeth hon yn dangos effaith helaeth ffensys pysgod sy'n cael eu defnyddio'n aml yn rhai o wledydd tlotaf y byd lle mae dibyniaeth ar adnoddau morol yn uchel. Mae ein hymchwil yn datgelu bod rhai o'r ffensys pysgota hyn yn cael effaith uwch o lawer nag yr oeddem yn meddwl i ddechrau, ac mae angen i ni weithio gyda chymunedau a llywodraethau lleol i nodi dulliau sy'n gallu cynnal arferion traddodiadol ond sydd hefyd yn hyrwyddo pysgodfeydd cynaliadwy ac yn darparu buddion teg i bobl." 

Meddai Dr Dan Exton o Operation Wallacea a phrif ymchwilydd yr astudiaeth: "Mae rheoli pysgodfeydd yn  ehangach na nifer y pysgod sy'n cael eu dal, mae'n ymwneud â dulliau dal y pysgod hynny a deall effeithiau pellgyrhaeddol techneg pysgota sengl. Mae angen i lywodraethau, sefydliadau llywodraethol cenedlaethol a chymunedau gyfeirio ymdrechion rheoli at y technegau pysgota sy'n cael yr effeithiau mwyaf niweidiol. Gallai hyn helpu gyda chynaliadwyedd a hyd yn oed gynyddu gallu i ymdopi â newid yn yr hinsawdd yn y tymor byr."

Mae'r tîm ymchwil a gyhoeddodd yr ymchwil yn cynnwys ymchwilwyr o Operation Wallacea, Prifysgolion Essex a Chaerdydd, Cronfa Bywyd Gwyllt y Byd, Prifysgol Cornell (UDA) a Phrifysgol Hasanuddin (Indonesia).

Cyhoeddir y papur o'r enw 'Artisanal fish fences pose broad and unexpected threats to the tropical coastal seascape' yn Nature Communications.