Mêl manwca i ladd bacteria sydd ag ymwrthedd i gyffuriau a welir mewn heintiau ffibrosis systig

Yn ôl gwaith rhagarweiniol gan arbenigwyr ym Mhrifysgol Abertawe, gall mêl manwca fod yn allweddol ar gyfer triniaeth arloesol i gleifion sydd â ffibrosis systig.

Mae Dr Rowena Jenkins a Dr Aled Roberts wedi darganfod y gall defnyddio mêl manwca gynnig dewis amgen o wrthfiotig i drin heintiau anadlol sydd ag ymwrthedd gwrthficrobaidd, yn enwedig y bacteria angheuol a welir mewn ffibrosis systig.

300 x 225

Gan ddefnyddio meinwe o ysgyfaint moch, gwnaeth arbenigwyr drin heintiau bacterial aeddfed a oedd yn debyg i’r rhai a welir mewn cleifion sydd â ffibrosis systig gan ddefnyddio mêl manwca. Roedd y canlyniadau’n dangos bod y mêl yn effeithiol wrth ladd bacteria sydd ag ymwrthedd gwrthficrobaidd mewn 39% o achosion o’i gymharu â 29% ar gyfer gwrthfiotigau. Roedd hefyd yn gwella pa mor effeithiol oedd rhai gwrthfiotigau nad oeddent yn gallu gweithredu’n effeithiol ar eu pennau eu hunain - gwelwyd bod mêl a gwrthfiotigau gyda’i gilydd wedi lladd 90% o’r bacteria a brofwyd.

Ffibrosis systig yw un o’r afiechydon etifeddol sy’n peryglu bywydau mwyaf cyffredin y DU, gydag oddeutu 10,400 o bobl yn y DU yn dioddef ohono yn ôl yr Ymddiriedolaeth Ffibrosis Systig. Tynnwyd sylw mewn adolygiad gan y llywodraeth a arweiniwyd gan yr Arglwydd Jim O’Neill hefyd at fygythiad ymwrthedd gwrthficrobaidd, ac amcangyfrifwyd y byddai cynnydd parhaus mewn ymwrthedd erbyn 2050 yn arwain at 10 miliwn o bobl yn marw bob blwyddyn o heintiau ymwrthedd gwrthfeicrobaidd.

Un broblem y mae cleifion sydd â ffibrosis systig yn dioddef ohoni yw heintiau anadlol cronig sy’n para am gyfnod hir – sydd yn aml yn arwain at farwolaeth oherwydd presenoldeb bacteria penodol sydd ag ymwrthedd i rai gwrthfiotigau (os nad pob un) y mae meddygon yn eu rhoi ar hyn o bryd.

Mae’n bosibl, os daw hi i’r pen, dynnu bacteria na ellir ei dynnu o’r ysgyfaint drwy driniaeth gwrthfiotigau, drwy roi ysgyfaint newydd wedi’u trawsblannu i gleifion. Fodd bynnag, mae rhai risgiau’n gysylltiedig â hyn oherwydd bod modd dod o hyd i’r bacteria a achosodd yr haint wreiddiol yn y llwybr anadlu uwch a gall y bacteria hyn symud i’r ysgyfaint newydd sy’n golygu nad yw’r trawsblaniad yn effeithiol.

300 x 225

Mae rhai cleifion yn wynebu prognosis gwaeth oherwydd eu bod yn dioddef o heintiau gyda mathau angheuol o facteria megis Pseudomonas a Burkholderia cepacia complex. Mae’n anodd lladd y mathau hyn o facteria (oherwydd ymwrthedd i nifer o wrthfiotigau) ac maen nhw’n achosi difrod helaeth i’r ysgyfaint.   Mewn rhai achosion, gall eu presenoldeb yn unig mewn cleifion eu hatal rhag derbyn trawsblaniadau ysgyfaint a fyddai’n achub eu bywyd.

Mae effeithiolrwydd gwrthfiotigau yn erbyn yr heintiau angheuol hyn yn bryder enfawr. Felly, mae’n flaenoriaeth inni ddarganfod dewisiadau amgen addas nad ydynt yn wenwynig, sy’n effeithiol wrth ladd y bacteria.

Defnyddiwyd mêl am filoedd o flynyddoedd fel cynnyrch meddyginiaethol.  Yn fwy diweddar, mae ymchwil wedi dangos bod mêl manwca yn gallu lladd bacteria sydd ag ymwrthedd i wrthfiotigau a welir mewn clwyfau ar ben y croen. Gyda chyllid gan The Waterloo Foundation a The Hodge Foundation, mae ymchwil wedi gallu edrych ar ddewis o wrthfiotig amgen mewn heintiau ffibrosis systig.

Meddai Dr Rowena Jenkins, Darlithydd mewn Microbioleg a Chlefydau Heintus ym Mhrifysgol Abertawe:

“Mae’r canlyniadau rhagarweiniol yn addawol iawn, a dylid ailadrodd y rhain mewn lleoliadau clinigol yna gallai hyn agor opsiynau triniaeth ychwanegol i'r rhai sydd â heintiau ffibrosis systig.

“Mae’r synergedd gyda gwrthfiotigau ac absenoldeb ymwrthedd a welir yn y labordy wedi ein galluogi i symud i'r treial clinigol presennol, gan archwilio potensial mêl manwca fel rhan o rins sinysau ar gyfer lliniaru haint yn y llwybr anadlu uchaf.”

Cyhoeddwyd y gwaith ymchwil hwn yn gyntaf yn Frontiers in Microbiology, ac mae Prifysgol Abertawe’n noddi treial clinigol ar hyn o bryd ar gyfer yr ymchwil hon a gynhelir am 12 mis pellach.

300 x 200