Prifysgol Abertawe'n anrhydeddu hyrwyddwr hawliau cymdeithasol

null

Mae Prifysgol Abertawe wedi dyfarnu gradd er anrhydedd i Helen Mary Jones, sydd wedi bod yn Aelod Cynulliad dros Blaid Cymru ac yn hyrwyddwr cydraddoldeb a chyfiawnder cymdeithasol ers amser maith.

Cyflwynwyd DLitt (Doethur mewn Llên) i Ms Jones heddiw (dydd Mawrth 10 Ionawr) yn Neuadd Fawr Prifysgol Abertawe gan yr Athro Elwen Evans, Pennaeth Coleg y Gyfraith a Throseddeg ym Mhrifysgol Abertawe, yn ystod seremoni raddio Coleg y Gyfraith a Throseddeg.

Mae Helen Mary Jones wedi cyfrannu at hawliau cymdeithasol a gwleidyddiaeth gymdeithasol yng Nghymru ym maes cyfle cyfartal, gan fynd i'r afael â cham-drin menywod; ac, ar y cyd â Phrifysgol Abertawe, mae wedi cyflwyno cyfraith newydd yng Nghymru sy'n sicrhau hawliau democrataidd pobl ifanc a phlant.

Bu'n rheolwr Swyddfa Atal Troseddu Cwm Cynon rhwng 1989 a 1994 lle gweithiai i leihau troseddu ac ofn troseddu drwy ymgysylltu â phobl ifanc yn eu cymunedau a'u cynnwys yn y penderfyniadau a oedd yn effeithio arnynt.  Yn ystod y cyfnod hwn hefyd, bu'n rheoli prosiect cyflogaeth ieuenctid ar gyfer pobl ifanc â hanes o droseddu, a arweiniodd at ei rôl fel Gweithiwr Prosiect, ac wedyn Arweinydd Prosiect, gyda Phrosiect Troseddu Ieuenctid Barnardos.  Cyflwynodd y prosiect tra effeithiol hwn raglenni i atal troseddwyr ifanc mynych rhag mynd i'r ddalfa ac i gadw troseddwyr tro cyntaf o'r system cyfiawnder troseddol yn Ne Morgannwg.   Roedd grymuso pobl ifanc wrth wraidd ymagwedd arloesol Helen a lwyddodd i leihau'r gyfradd aildroseddu i lai na 10%.

Rhwng 1996 a 1999, Helen oedd Dirprwy Gyfarwyddwr Comisiwn Cyfle Cyfartal Cymru, lle'r oedd ganddi ddylanwad sylweddol, gan ddod â holl brif fudiadau gwirfoddol menywod Cymru ynghyd i sefydlu Clymblaid Genedlaethol Menywod Cymru. Llwyddodd i gyflwyno Cynllun Iaith Gymraeg cyntaf y Comisiwn Cyfle Cyfartal ar draws y DU; a bu'n rhan o'r ymgyrch lwyddiannus, drwy Glymblaid Genedlaethol Menywod Cymru ac ar y cyd â chyrff cydraddoldeb eraill, i gynnwys cymalau cydraddoldeb yn Neddf gyntaf Llywodraeth Cymru.

Fel Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol yr Wrthblaid, chwaraeodd rôl allweddol yn ymateb y Cynulliad i Adroddiad Waterhouse ar gamdriniaeth mewn cartrefi plant, gan gynnwys creu rôl Comisiynydd Plant Cymru a sicrhau bod plant a phobl ifanc yn cael cyfle i ddylanwadu ar y penodiad hwn. 

Fel Cadeirydd y Pwyllgor Plant a Phobl Ifanc rhwng 2007 a 2011, arweiniodd Helen y broses o graffu ar ddarpariaeth Llywodraeth Cymru'n Un i blant a phobl ifanc.  Yn ystod y cyfnod hwn, gyda chymorth grŵp o arbenigwyr a alwyd ynghyd gan Goleg y Gyfraith Prifysgol Abertawe, gwnaeth Helen gyfraniad allweddol at herio Llywodraeth Cymru wrth iddynt ddrafftio a datblygu Mesur Hawliau Plant a Phobl Ifanc (Cymru) 2011, gan helpu i sicrhau y cyflwynwyd cyfraith dreiddiol a fyddai'n corffori Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn yng nghyfraith ddomestig Cymru.  Y cyflawniad hwn - uchafbwynt ei gyrfa wleidyddol o bosib - a sicrhaodd ei bod hefyd yn gallu cyfrannu at yr astudiaeth achos effaith a gyflwynwyd i Fframwaith Rhagoriaeth Ymchwil 2014 a oedd yn rhan bwysig o gyfraniad Coleg y Gyfraith Abertawe.  Yn ystod y cyfnod hwn hefyd, ysgrifennodd bennod llyfr ar y cyd â Mike Sullivan, Athro Dadansoddi Polisi ym Mhrifysgol Abertawe, a ddatgelodd wrthwynebiad y gwasanaeth sifil - a rhai gwleidyddion - yng Nghymru i'r gyfraith dreiddiol, gan ddisgrifio'r ffactorau hynny a oedd ynghlwm wrth ei deddfiad yn y pen draw.

Mae Helen yn aelod o Arsyllfa Hawliau Dynol Plant a Phobl Ifanc Cymru a leolir yng Ngholeg y Gyfraith a Throseddeg ym Mhrifysgol Abertawe.

Wrth dderbyn ei dyfarniad, meddai Helen Mary Jones: "Rwy'n wirioneddol falch bod un o sefydliadau mwyaf blaenllaw Cymru wedi cynnig yr anrhydedd mawr hwn i mi. Yn ystod hynt Mesur Hawliau Plant a Phobl Ifanc 2011 drwy'r Cynulliad Cenedlaethol, cafodd y broses graffu ei gwella o lawer gan y grŵp o arbenigwyr a alwyd ynghyd gan Adran y Gyfraith Prifysgol Abertawe. Diolch i'r wybodaeth a'r cyngor a ddarparwyd gan y grŵp, llwyddodd aelodau allweddol y meinciau cefn - gan gynnwys fi fy hun fel Cadeirydd y Pwyllgor Plant a Phobl Ifanc - i gael dylanwad effeithiol ar y Llywodraeth, gan weddnewid y drafft arwynebol yn Fesur gwirioneddol dreiddiol a chanddo oblygiadau cadarnhaol pellgyrhaeddol ar gyfer plant a phobl ifanc yng Nghymru. Mae wedi bod yn fraint fawr gallu parhau i ymwneud â'r Brifysgol fel aelod o Fwrdd Ymgynghorol Arsyllfa Hawliau Dynol Plant a Phobl Ifanc Cymru a leolir yn Adran y Gyfraith. Mae'r arsyllfa'n enghraifft neilltuol o Brifysgol yn cyfuno rhagoriaeth academaidd ag effaith gymdeithasol. Mae'n bleser mawr gennyf dderbyn yr anrhydedd hwn ac edrychaf ymlaen at barhau i weithio gyda'r Brifysgol i hyrwyddo hawliau plant a phobl ifanc ein cenedl."

Meddai'r Athro Evans: "Mae Helen Mary Jones wedi ymroddi ei hun i wella bywydau pobl ddiamddiffyn a diogelu lles cenedlaethau'r dyfodol.  Mae'r gwaith hollbwysig rydym yn ei wneud yn Arsyllfa Hawliau Dynol Plant a Phobl Ifanc Cymru yng Ngholeg y Gyfraith a Throseddeg yn elwa'n fawr iawn o'i chefnogaeth.

"Fel Pennaeth Coleg y Gyfraith a Throseddeg yn Abertawe, ryw'n hynod falch o ddweud ein bod wedi gweithio gyda hi i ddylanwadu ar newid hanesyddol mewn deddfwriaeth i blant yng Nghymru ac edrychwn ymlaen yn fawr at weithio gyda hi yn y dyfodol."